Het orgel is een instrument met een rijke traditie. Traditie zien we ook in orgelmakerijen. Dat zijn dan ook vaak geen eendagsvliegen, maar ze worden van generatie op generatie doorgegeven (al is dat niet altijd letterlijk van vader op zoon of dochter). Zo startte Adema’s Kerkorgelbouw in 1855, begon Verschueren Orgelbouw in 1891 en gaat de geschiedenis van Flentrop Orgelbouw terug tot 1904. Deze drie bedrijven bestaan thans nog steeds. In Fryslân zijn de Van Dams recordhouder: zij waren van 1779 tot 1927 vanuit Leeuwarden actief, vier generaties gedurende 148 jaar. Maar vijf jaar minder lang was het bedrijf van Bakker & Timmenga in de Friese hoofdstad gevestigd, 143 jaar van 1880 tot de overname eind 2023.

Ad Fahner publiceerde in deze krant in 2005, ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van het bedrijf, een belangwekkend artikel. Daaraan ontleen ik het volgende overzicht.

1880: Op 18 december richten Fokke Bakker (1842-1904) en Arjen Timmenga (1854-1920) in Leeuwarden een nieuwe orgelmakerij op. Fokke Bakker was bij Hardorff in de leer geweest. In 1877 had hij zich zelfstandig gemaakt. Behalve orgelmaker was hij organist van de Doopsgezinde Kerk in Leeuwarden. Arjen Timmenga was in 1870 als orgelmakersknecht in dienst getreden bij Hardorff tijdens de bouw van het orgel van Easterein. Daarna is hij in de leer geweest bij Adema, bij Flaes en bij Witte. Kort voor 1880 werkt hij een tijdje zelfstandig.
1901: Nadat Fokke Bakker zich uit de zaak heeft teruggetrokken, berust de leiding alleen bij Arjen Timmenga.
1913: Na achtereenvolgens gevestigd geweest te zijn op verschillende adressen verhuist de orgelmakerij naar Kleine Kerkstraat 25 in de Leeuwarder binnenstad. Gedurende bijna één en een kwart eeuw zal het bedrijf op dit adres gevestigd blijven.
1919: Arjen Timmenga draagt de leiding van het bedrijf over aan zijn zoon Bernard Timmenga.
1960: Op 1 mei wordt de zaak overgedaan aan Wopke Yedema (1928-1998) en Harm Pieter Dam (1935-1998).
1985: H.P Dam verlaat het bedrijf, dat doorgaat onder leiding van W. Yedema.
1991: W. Yedema wordt opgevolgd door zijn zoon A. A. (Bert) Yedema.

Onmiddellijk vanaf de bouw van het eerste orgel in 1880 voor de kerk van Westernijtsjerk hebben de orgels van Bakker & Timmenga een eigen identiteit. In de vormgeving van de fronten tonen zij de invloed van Adema, in de organisatie van het inwendige zijn Hardorff-principes aanwijsbaar, in de klankgeving hebben ze aspecten gemeen met de orgels van Flaes. De makelij munt uit door heel grote degelijkheid. Uit de wijze waarop deze elementen en eigenschappen gecombineerd worden, resulteert het eigene van deze instrumenten. Het is opmerkelijk hoeveel ze verschillen van de Van Dam-orgels. Waar Van Dam altijd nog de verbinding behoudt met het klassieke klankkarakter en een zekere elegantie bewaart, lijkt bij Bakker & Timmenga de volheid van toon een belangrijke prioriteit te zijn. Maar het is zeker niet het enige aandachtspunt. Wie bereid is te luisteren en te experimenteren met registercombinaties, kan op het éénklaviers orgel uit 1903 in Sijbrandaburen met vier achtvoets-registers, drie viervoets-registers en één tweevoet zijn hart ophalen. De grootste orgels werden gebouwd voor kerken buiten Fryslân. Van de Friese instrumenten is het orgel van Spannum één van de grotere. De laat-romantische totaalklank is indrukwekkend (en kan, als ingrepen uit 1959 ongedaan worden gemaakt, nog indrukwekkender worden).

De voorzichtige moderniteit die de beginperiode van het bedrijf kenmerkt, maakt onder het bewind van Bernard Timmenga plaats voor onversneden conservatisme. Waar in binnen- en buitenland de vertrouwde mechanische tractuur werd opgegeven ten gunste van pneumatiek en electropneumatiek, bleef Timmenga op een enkel uitstapje na trouw aan de mechanische traditie. Eén van zijn grotere Friese orgels, gebouwd in 1938 in Woudsend (een instrument waar hij zelf bijzonder tevreden over was), wijkt technisch in niets af van wat een halve eeuw eerder gewoonte was. Ook de grote soliditeit was gebleven! Resultaat van deze positionering is geweest dat het bedrijf in de jaren ‘50, die in de orgelwereld gekenmerkt werden door grote vernieuwingen, geen rol van betekenis meer speelde.

Daarin kwam onmiddellijk verandering toen Dam en Yedema het bedrijf in 1960 overnamen. Al dadelijk bleken de door hen gebouwde orgels up-to-date te zijn. In hun leerjaren bij Mense Ruiter hadden de jonge orgelmakers kennisgemaakt met neobarokke bouwprincipes en neobarokke klankgeving. Dat ze hun lessen goed geleerd hadden, bewezen ze in een aantal overtuigende één- en tweeklaviers instrumenten die in de jaren ‘60 tot stand kwamen, direct ook buiten de eigen provincie (Leeuwarden Opstandingskerk, 1966, 2 klavieren en vrij pedaal; Den Haag Marcuskerk, 1968, 1 klavier en vrij pedaal). Ook met restauraties legde het verjongde bedrijf eer in. Te noemen zijn onder meer de in de jaren ‘60 uitgevoerde restauraties van de Van Dam-orgels van Aldeboarn (1779) en Langweer (1784) en daarna de prestigieuze opdrachten de grote orgels van Kampen (Bovenkerk, Hinsz 1743) en Leeuwarden (Grote Kerk, Müller 1727) te restaureren (restauraties voltooid 1975, resp. 1978).

Gaandeweg kwam binnen het bedrijf het accent steeds meer op restauratie te liggen. In 1982 kwam met de voltooiing van een orgel voor de Hervormde Kerk van Surhuisterveen een einde aan de reeks door de firma gebouwde nieuwe orgels. Dit fraaie instrument bewijst dat de stijlomslag van neobarokke naar historiserende nieuwbouw, die zich voltrok in de jaren ‘70, niet aan het bedrijf voorbijgegaan is.

Gedurende de 32 jaren waarin Bert Yedema de leiding van het bedrijf had, bleef het hoge artistieke en ambachtelijke niveau gehandhaafd en bleef de orderportefeuille goed gevuld. Zo werden in de afgelopen 20 jaar restauraties en deelrestauraties uitgevoerd aan een kleine 70 orgels, aan een kleine 30 orgels werd groot onderhoud uitgevoerd en er werd één orgel overgeplaatst.

Per 1 oktober 2023 is aan het bestaan van de firma een einde gekomen. Het bedrijf en het bedrijfsarchief zijn overgenomen door Orgelmakerij Reil te Heerde. Reil heeft uiteraard de voor de komende jaren aan Bakker & Timmenga verstrekte opdrachten inmiddels al voor zijn rekening genomen. Die werkzaamheden worden uitgevoerd in samenwerking met Bert Yedema.